Sau thay khớp gối, khớp háng hoạt động nào có thể thực hiện, hoạt động nào nên tránh

Thay khớp gối, khớp háng trước đây hay gặp ở người cao tuổi, ít vận động. Tuy nhiên hiện nay, ngày càng nhiều người cao tuổi nhưng nhu cầu vận động lớn, hơn nữa ngày càng nhiều bệnh nhân trẻ tuổi thay khớp. Sau thay khớp liệu họ có thể quay lại chơi thể thao, vận động mạnh không?

Thay khớp liệu có thể chơi thể thao?

Thay khớp là tiến bộ vĩ đại trong chấn thương chỉnh hình để bệnh nhân ''khôi phục'' lại hoạt động hàng ngày. Vậy các hoạt động thường ngày khác (chơi thể thao, chạy bộ, thể dục...) thì sao bên cạnh các vận động cơ bản như đi mua hàng, thăm bạn bè và đi bộ. Phẫu thuật viên cần nghiên cứu hoạt động của bệnh nhân và đưa ra lời khuyên hoạt động nào nên tránh, hoạt động nào nên làm sau thay khớp, lời khuyên này mang tính cá thể. Thực tế hiện nay là rất nhiều người cao tuổi có chỉ định thay khớp và họ là người rất năng động dù tuổi 70, 80. Dù tuổi cao nhưng sau thay khớp bệnh nhân vẫn muốn chơi gôn, tennis, bơi hoặc đi bộ đường dài.
Vậy hãy xem nguy cơ đến khớp nhân tạo từ hoạt động thường ngày theo nghiên cứu của Hiệp hội khớp gối Hoa Kỳ. Đa phần là than phiền về nguy cơ mòn khớp, ngã và lỏng khớp hoặc gãy xương khi tham gia một số hoạt động, đặc biệt là động tác khó, khi chơi thể thao. Việc quan trọng nhất là đánh giá chức năng khớp trước thoái hóa để sau mổ sẽ tư vấn lại đúng chức năng trước đó.

  • Chơi gôn: Ở Mỹ có khoàng 1-8% bệnh nhân sau thay khớp chi dưới có nhu cầu chơi gôn. Đây mà môn ít gắng sức, ít tác động lên khớp háng và gối nhân tạo và 99% phẫn thuật viên đồng ý là chơi gôn sau mổ là an toàn. 
  • Tennis: Đây là môn đối kháng cần gắng sức và do đó thường không được khuyến cáo chơi sau mổ thay khớp háng/gối. Măc dù việc thay khớp giúp bệnh nhân đỡ đau và di chuyển tốt hơn khi chơi nhưng do lực tác động lên khớp lớn nên khớp sẽ mòn nhanh hơn. Khi ngã dễ gây gẫy xương quanh khớp nhân tạo hơn.

Làm sao đánh giá được chức năng khớp sau mổ để chơi được thể thao hay thực hiện động tác khó?

Thang điểm nào đánh giá chức năng khớp nhân tạo sau mổ trên mỗi bệnh nhân? Khớp háng trước đây dùng thang điểm Harris Hip Score với tổng là 100 điểm. Đây là thang điểm rất phổ biến nhưng có nhược điểm chỉ đánh giác chức năng ''cơ bản'' của khớp nhân tạo do đó với bệnh nhân trẻ tuổi thay khớp thì sẽ không đánh giá hết chức năng thực tế họ đạt được, vì họ dễ dàng đạt được mức điểm tối đa. Tương tự với khớp gối nhân tạo thường dùng thang điểm WOMAC, oxford, SF-12, SF-36, EuroQol... tuy nhiên không chính xác với người trẻ, người chức năng khớp trước mổ rất tốt. Do đó dùng thang điểm High-Activity Arthroplasty Score (HAAS), đây là thang điểm đánh giá mức độ vận động cao sau thay khớp. Thang điểm này gồm 4 nhóm và tổng là 18 điểm, điểm càng cao càng tốt và nếu cao thì có thể khuyến cáo chơi thể thao, còn môn gì thì tùy vào sở thích, mức độ đối kháng của môn tham gia. Tuy nhiên đây là thang điểm mới, được đưa ra bởi Simon Talbot, tác giả người Úc năm 2010 nên chưa có mức điểm cụ thể nào là cao, là trung bình là thấp.

High-Activity Arthroplasty Score (HAAS)

Lựa chọn mức độ cao nhất bạn có thể thực hiện

1. Đi bộ (5 điểm)

  • 5. Đi trên đường gồ gề> 1h
  • 4. Đi trên đường phẳng không giới hạn, đi đường gồ gề khó khăn
  • 3. Đi đường phẳng không giới hạn, không đi được đường gồ gề
  • 2  Đi đường phẳng > 30 phút
  • 1. Đi khoảng cách ngắn không dùng dụng cụ hỗ trợ (đi khoảng 20 phút)
  • 0. Đi khoảng cách ngắn phải dùng trợ cụ

2. Chạy (tối đa 4 điểm)

  • 4. >5km
  • 3. Chạy chậm tới 5km
  • 2. Chạy sang đường dễ dàng
  • 1. Chạy vài bước để tránh giao thông nguy hiểm
  • 0. Không thể chạy

3. Leo cầu thang (tối đa 3 điểm)

  • 3. Leo 2 bậc cầu thang mỗi bước
  • 2. Leo từng bậc cầu thang không vịn tay
  • 1. Leo từng bậc cầu thang cần gậy hoặc vịn tay
  • 0. Không thể leo cầu thang

4. Mức độ vận động  (tối đa 6 điểm)

  • 6. Tthi đấu thể thao, ví dụ chơi tennis đơn, chạy trên 10km, đạp xe trên 80km.
  • 5. Chơi thể thao rèn luyện, ví dụ, chơi tennis đôi, trượt tuyết, chạy < 10km, thể dục nhịp điệu cường độ cao
  • 4. Hoạt động giải trí mạnh mẽ, ví dụ: leo đồi, tập thể dục cường độ thấp... hoặc làm vường, làm nông trại
  • 3. Hoạt động vừa phải, ví dụ chơi gôn, làm vườn nhẹ, hoặc các hoạt động nhẹ nhàng khác
  • 2. Vận động nhẹ, ví dụ như đi bộ
  • 1. Chỉ có thể ra ngoài để đi mua sắm
  • 0. Sinh hoạt tại nhà không cần hỗ trợ

Tham khảo

  1. Jassim, S.S., S.L. Douglas, and F.S. Haddad, Athletic activity after lower limb arthroplasty: a systematic review of current evidence. Bone Joint J, 2014. 96-B(7): p. 923-7.
  2. Healy, W.L., R. Iorio, and M.J. Lemos, Athletic activity after joint replacement. Am J Sports Med, 2001. 29(3): p. 377-88 Healy, W. L., R. Iorio, and M.J. Lemos, Athletic activity after total knee arthroplasty. Clin Orthop Relat Res, 2000(380): p. 65-71.
  3. Ollivier, M., et al., Pre-operative function, motivation and duration of symptoms predict sporting participation after total hip replacement. Bone Joint J, 2014. 96-B(8): p. 1041-6.
  4. Mallon, W.J. and J.J. Callaghan, Total hip arthroplasty in active golfers. J Arthroplasty, 1992. 7 Suppl: p. 339-46.
  5. Mallon, W.J. and J.J. Callaghan, Total knee arthroplasty in active golfers. J Arthroplasty, 1993. 8(3): p. 299-306.
  6. Hara, D., et al., Dynamic Hip Kinematics During the Golf Swing After Total Hip Arthroplasty. Am J Sports Med, 2016. 44(7): p. 1801-9.
  7.  Marchetti, E., et al., Component impingement in total hip arthroplasty: frequency and risk factors. A continuous retrieval analysis series of 416 cup. Orthop Traumatol Surg Res, 2011. 97(2): p. 127-33.
  8.  Mont, M.A., et al., Tennis after total hip arthroplasty. Am J Sports Med, 1999. 27(1): p. 60-4.
  9.  Mont, M.A., et al., Tennis after total knee arthroplasty. Am J Sports Med, 2002. 30(2): p. 163-6.
Bài viết mang tính chất tham khảo nên không tự chẩn đoán bệnh. Hãy đến gặp Bác sĩ để khám và tư vấn đầy đủ. Liên hệ Bs Cường 0935565678, Ths Dũng: 0827384726