Trật khớp vai

Trật khớp vai là gì?

  • Khớp vai hay là khớp giữa ổ chảo và chỏm xương cánh tay là khớp động, có tầm vận động lớn, theo nhiều hướng. Do là khớp có tầm vận động rất lớn nên khớp rất dễ trật. Trật khớp vai nghĩa là chỏm xương cánh tay không còn tiếp xúc với ổ chảo. Trật khớp vai gây ra mất vững khớp và khi vận động chỏm ngoài ổ chảo sẽ gây đau.
  • Trật khớp vai thường gặp ở vận động viên thể thao, đặc biệt là môn dùng tay, hay có các động tác đưa tay lên quá đầu như bóng rổ, tennis, cầu lông... các động tác đưa tay quá đầu thường lặp đi lặp lại. Ngoài ra cũng có thể gặp trong các chấn thương khác như ngã đập vai trong tai nạn sinh hoạt, hoặc tai nạn giao thông.
  • Trật khớp vai có thể là lần đầu. Tuy nhiên rất nhiều bệnh nhân trật khớp vai vào phòng khám thường đã có tiền sử trật khớp vai trước đó, lần này bị trật lại. Trật vai lặp lại nhiều lần gọi là trật tái diễn gây nên đứt/yếu dây chằng, sụn viền khớp vai và cuối cùng có thể mất vững khớp vai. Mất vững khớp vai là tình trạng xương, gân, dây chằng, cơ xung quanh khớp hoạt động không hiệu quả để giữ chỏm tiếp xúc với ổ chảo.

Có những loại trật khớp vai gì?

  • 95% trật khớp vai ra trước nghĩa là chỏm xương cánh tay ở phía trước so với ổ chảo. Cơ chế tổn thương khi tay đưa lên cao đưa ra sau để đỡ với bóng trong chơi thể thao. Ở tư thế khuỷu tay gấp, khớp khủy trên mức khớp vai, cẳng tay đưa ra sau thì lực tác động vào bàn tay làm khớp khuỷu di chuyển về phía sau dẫn đến chỏm xương cánh tay di chuyển quá mức ra phía trước gây nên trật. Cũng có thể gặp trong ngã duỗi tay, khớp vai xoay ngoài. Tóm lại là trật ra trước thường quá tầm vận động của khớp vai.

(Hình ảnh Xquang trật vai ra trước)

  • Trật hiếm hơn như: trật ra sau, trật xuống dưới trật vào trong khoang liền sườn.... thường rất hiếm mà cơ chế chấn thương không do quá tầm vận động của khớp vai mà thường do co giật, sét đánh, điện giật. Trật khớp vai ra sau thường bị sót trên Xquang.

Khác nhau gì giữa trật khớp vai ở người trẻ và người già?

Các cấu trúc giữ khớp vai gồm:

  • Xương: sự tương thích của chỏm xương cánh tay và ổ chảo, nghĩa là không khuyết nhiều xương
  • Phần mềm giữ xương với nhau: Gồm có sụn viền là phần làm rộng sâu thêm khớp vai, dây chằng quanh khớp để giới hạn tầm vận động, cơ xung quanh khớp vai để tạo ra các cặp đối lực cân bằng giữ khớp.

Khi tổn thương các thành phần trên sẽ gây nên trật khớp. Ở người trẻ các cấu trúc giữ khớp rất tốt nên thường lực chấn thương lớn mới gây ra trật khớp, trong khi đó người có tuổi thì do "lão hóa" các thành phần giữ khớp nên ngã hoặc sai tư thế nhẹ cũng gây ra trật khớp. Do đó nếu trật khớp vai ở người trẻ thì tiên lượng kém hơn do phải cần phẫu thuật để sửa lại các cấu trúc tổn thương (thông thường trật khớp phía trước là sụn viền, dây chằng ổ chảo cánh tay), đặc biệt là trật tái diễn. Người có tuổi thì thường điều trị bảo tồn và phục hồi chức năng.

Triệu chứng của trật khớp vai là gì?

Bệnh nhân nghi ngờ trật khớp vai có thể gặp các triệu chứng sau:

  • Đau khớp vai nhiều do đứt dây chằng,  bao khớp. Mất cân bằng phần mềm, bên căng (sẽ đau) - bên trùng.
  • Cảm giác co cứng cơ quanh khớp vai
  • Cảm giác vận động khớp vai yếu hơn bên đối diện
  • Mất hình dạng ban đầu của khớp
  • Giảm hoặc mất vận động khớp vai
  • Cảm giác khớp vận động không mềm mại, có tiếng cạch
  • Giảm tầm vận động của khớp

Làm sao tôi biết mình bị trật khớp vai?

Nếu bạn đau vai nhiều, giảm hoặc mất vận động khớp vai sau các tư thế sau có thể bạn trật khớp vai:

  • Đưa tay lên trên cao, ra sau trong chơi thể thao

  • Ngã cánh tay duỗi và xoay ngoài quá mức trong tai nạn

Khi đó bạn cần:

  • Treo cẳng tay vào cổ để giảm đau
  • Nhịn ăn uống hoàn toàn đến khi bác sĩ cho phép vì có thể phải mê nắn trật hoặc mổ mở
  • Đến ngay phòng khám cấp cứu chấn thương hoặc gặp bác sĩ chấn thương chỉnh hình, bác sĩ thể thao.

Tuy nhiên nhiều bệnh nhân khi đến phòng khám thấy hết đau khớp vai là vì nhiều trường hợp khớp vai có thể tự hết trật. Tuy nhiên bạn vẫn cần bác sĩ khám để đánh giá chính xác tổn thương trật khớp, mức độ mất vững khớp và tổn thương kèm theo. Bác sĩ sẽ dùng một số test đặc hiệu để phát hiện trật khớp vai và đánh giá mất vững khớp trong trường hợp trật tái diễn nhiều lần như: 

  • Dấu hiệu rãnh vai (sulcus sign)
  • Dấu hiệu ngăn kéo
  • Test e sợ (apprehension test) đưa khớp vai về tư thế gây trật, bệnh nhân sẽ đau và chống lại
  • Test đặt lại khớp vai

Các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh có thể như:

  • Xquang khớp vai: Thường đủ để chẩn đoán trật khớp vai, tuy nhiên dễ bỏ sót nếu trật vai ra sau

 (Hình ảnh Xquang trật vai ra trước, kèm theo tổn thương xương, mũi tên trắng là mất xương của chỏm xương cánh tay, mũi tên đen là mất xương của ổ chảo, tổn thương này thường gặp trong trật vai tái diễn)

(Hình ảnh trật khớp vai ra sau trên hình ảnh Xquang)

  • MRI: Thương áp dụng đánh giá tổn thương mất vững khớp vai trong trật vai ra trước tái diễn, dùng để đánh giá sụn viền phía trước, dây chằng ổ chảo cánh tay

(Hình ảnh rách sụn viền phía trước trên cộng hưởng từ trong trật vai ra trước, mũi tên vàng)

  • Cắt lớp vi tính: Chẩn đoán loại trật, tính tỉ lệ mất xương ổ chảo

(Hình ảnh cắt lớp dựng hình ổ chảo (A) phần ổ chảo mất xương, (B): phần ổ chảo lành bên đối diện)

Điều trị ban đầu trật khớp vai như thế nào?

Điều trị ban đầu bao gồm nắn trật khớp vai. Có rất nhiều kĩ thuật nắn trật chia thành nhóm dùng thuốc giảm đau an thần và nhóm không dùng. Đại đa số nắn kín tại phòng khám sẽ thành công. Nếu thất bại thì cần lên nhà mổ để mê nắn, nghĩa là bệnh nhân được dùng an thần, giảm đau, giãn cơ mạnh để làm mềm cơ xung quanh khớp vai sau đó mới tiến hành kéo nắn.

Sau nắn bác sĩ khám lại vận động khớp vai và chụp Xquang kiểm tra. Nếu hết trật, không có tổn thương nghiệm trọng kèm theo thì bệnh nhân sẽ đeo đai vai bất động tạm thời 2-3 tuần để ổn định phần mềm và tránh động tác gây trật như xoay ngoài quá mức. Tuy nhiên ở người già trật khớp vai thì không nên bất động quá 1 tuần vì dất dễ gây đông cứng khớp vai sau chấn thương.

Sau khi nắn trật thành công, bệnh nhân có thể về nhà trong ngày dùng thuốc giảm đau, giãn cơ vài ngày. Thông thường cần khám lại sau 2 tuần để đánh giá mất vững khớp không? và hướng dẫn tập phục hồi chức năng.

(Hình ảnh nẹp bật động khớp vai)

Khi nào cần phẫu thuật?

Trong các trường hợp trật khớp vai tái diễn gây mất vững khớp vai thì cần phẫu thuật làm vững khớp và phòng tránh trật tái phát. Tùy thuộc vào mức loại trật, mức độ tổn thương xương ổ chảo kèm theo mà có các phương pháp phẫu thuật sau:

  • Mổ nội soi khâu lại bao khớp sụn viền phía trước, ghép xương ổ chảo, khâu hẹp bao khớp phía sau
  • Mổ mở khi ghép xương ổ chảo

Tuy nhiên đa phần các trường hợp trật vai tái diễn gây mất vững nếu được chẩn đoán sớm chỉ cần mổ nội soi khâu lại sụn viền. Nếu đến muộn do quá trình khớp vai trật nhiều lần nên nếu mất xương ổ chảo trên 25% thì cần phải ghép xương (kĩ thuật ghép xương nội soi khó khăn hơn nhiều so mổ mở). Xương có thể là xương tự thân như xương mỏm quạ, xương mác hoặc xương chậu.

(Hình ảnh trật vai ra trước gây mất vững được mổ nội soi khâu lại sụn viền)

Các biến chứng có thể gặp trong trật khớp vai?

  • Khoảng 25% số ca trật vai có kèm theo tổn thương xương. 75% trật vai ra trước có tổn thương Hill-Sachs (mất xương phần trước ổ chảo, mất xương phần sau trên chỏm xương cánh tay)
  • Tổn thương thần kinh: Có thể gặp tổn thương thần kinh nách do căng giãn, triệu chứng là giảm cảm giác da mặt ngoài cánh tay. Thông thường thần kinh sẽ tự hồi phục sau vài tuần
  • Tổn thương chóp xoay kèm theo nếu trật vai ở người già
  • Tổn thương động mạch cánh tay: hiếp gặp

Tiên lượng trật khớp vai như thế nào?

  • Nếu trật lần đầu ở bệnh nhân trẻ tuổi > 20 tuổi, thì 95% sẽ bị trật lại
  • Nếu trật vai bệnh nhân dưới 40 tuổi, gãy xương kèm theo chiếm dưới 50%

 

 

 

Bài viết mang tính chất tham khảo nên không tự chẩn đoán bệnh. Hãy đến gặp Bác sĩ để khám và tư vấn đầy đủ. Liên hệ Bs Cường 0935565678, Ths Dũng: 0827384726